Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS), İngilizce Geographical Information Systems (GIS) ifadesinin Türkçe’ye çevrilmiş hali olup, kullanıcıların çok farklı disiplinlerden olması nedeniyle, bu kavram da değişik şekillerde tanımlanmaktadır. Özellikle CBS’nin dünyada konumsal bilgi ile ilgilenen kişi, kurum ve kuruluşlar arasında geniş bir merak uyandırması, gelişmelerdeki hızlı değişiklikler, özellikle ticari beklentiler, farklı uygulama ve fikirler, CBS’nin standart bir tanımının yapılmasına henüz izin vermemiştir. CBS, bazı araştırmacılara göre konumsal bilgi sistemlerin tümünü içeren ve coğrafi bilgiyi irdeleyen bir bilimsel kavram, bazılarına göre; konumsal bilgileri dijital yapıya kavuşturan bilgisayar tabanlı bir araç, bazılarına göre de; organizasyona yardımcı olan bir veri tabanı yönetim sistemi olarak nitelendirilmektedir. Buna göre en genel haliyle CBS’tanımı aşağıdaki şekildedir;

“Coğrafi Bilgi Sistemleri; konuma dayalı gözlemlerle elde edilen grafik ve grafik-olmayan bilgilerin toplanması, saklanması, işlenmesi ve kullanıcıya sunulması işlevlerini bütünlük içerisinde gerçekleştiren bir bilgi sistemidir.

CBS yeryüzüne ait bilgileri, coğrafik anlamda birbiriyle ilişkilendirilmiş tematik harita katmanları gibi kabul ederek saklar. Bu basit ancak konumsal bilgilerin değerlendirilmesi açısından son derece güçlü bir yaklaşımdır. Bu yaklaşım, örneğin, dağıtım görevi üstlenmiş taşıma araçlarının optimum yük dağıtımından, planlamaya dayalı uygulamalara ait detay kayıtlarına, atmosferdeki değişimlerin modellenmesine kadar birçok gerçek dünya probleminin çözümüne imkan sağlar.Coğrafik referanslar

Coğrafi bilgi sistemlerinin sağlıklı bir şekilde çalışması aşağıdaki 4 temel işlevlerin yerine getirilmesine bağlıdır. Bunlar;

1. Veri toplama :

Coğrafik veriler toplanarak, CBS’de kullanılmadan önce mutlaka sayısal yani dijital formata dönüştürülmelidir. Verilerin kağıt ya da harita ortamından bilgisayar ortamına dönüştürülmesi işlemi sayısallaştırma (digitizing) olarak bilinir. Modern CBS teknolojisinde bu tür işlemler büyük boyutlu projelerde tarama tekniği kullanılarak otomatik araçlarla gerçekleşir. Küçük boyutlu projelerde daha çok masa tipi sayısallaştırıcılar kullanılarak elle sayısallaştırma yapılabilir. Bugün birçok coğrafik veri CBS’ne uyumlu formatta hazır halde piyasada mevcuttur. Bunlar üretici firmalardan sağlanarak doğrudan kurulacak sisteme aktarılabilir.

2. Veri yönetimi :

Küçük boyutlu CBS projelerinde coğrafik bilgilerin sınırlı boyuttaki basit dosyalarda saklanması mümkündür. Ancak, veri hacimlerinin geniş ve kapsamlı olması, bunun yanında birden çok veri gruplarının kullanılması durumunda Veri Tabanı Yönetim Sistemleri (Data Base Management Systems) verilerin saklanması, organize edilmesi ve yönetilmesine yardımcı olur. Veri tabanı yönetim sistemleri bir bilgisayar yazılımı olup veri tabanlarını yönetir veya birleştirir. Bir çok yapıda tasarlanmış veri tabanı yönetim sistemi vardır, ancak CBS için en kullanışlısı ilişkisel (relational) veri tabanı sistemidir. Bu sistem tasarımında veriler tablo bilgilerinin elde edilişindeki düşünce yapısına uygun olarak bilgisayar belleğinde saklanır. Farklı bilgiler içeren tabloların birbiriyle ilişkilendirilmesinde bu tablolardaki ortak sütunlar kullanılır. Bu yaklaşım basit fakat esnek bir tasarım olup, geniş çapta CBS uygulamalarında kullanılmaktadır.

3. Veri işlem :

Bazı durumlarda özel CBS projeleri için veri çeşitlerinin birbirine dönüşümü veya irdelenmesi istenebilir. Verilerin sisteme uyumlu olması bunu gerektirebilir. Örneğin, konumsal bilgiler farklı ölçeklerde mevcut olabilir (yol verileri 1/100.000, nüfus dağılım verileri 1/10.000, bina verileri 1/1.000 gibi). Tüm bu bilgiler birleştirilmeden önce aynı ölçeğe dönüştürülmelidir. Bu dönüşüm görüntü amacıyla geçici olabileceği gibi bir analiz işlemi için sürekli ve kalıcı da olabilir. CBS, gerek bilgisayar ortamında obje üzerine imlecin (mouse) tıklanması ile basit sorgulama kapasitesine, gerekse çok yönlü konumsal analiz araçlarıyla (tools) yönetici ve araştırıcılara istenen süreçte bilgi sunar. CBS teknolojisi artık coğrafik verileri istatistiksel grafikler ve “eğer olur ise..” (if conditions) şeklindeki mantık sorgulamaları ve senaryolar şeklinde irdeleme aşamasına gelmiştir. CBS teknolojisi konumsal verilerin sorgulanması ve analizinde, yazılımlar sayesinde, birçok veri her türlü geometrik ve mantıksal işleme tabi tutulabilir. Eğer fonksiyonel coğrafik veriye sahip CBS mevcut ise, başlangıçta şu basit sorgulamalar yapılabilir;

4. Veri sunumu :

Görsel işlemler yine CBS için önemli bir işlevdir. Birçok coğrafik işlemin sonunda yapılanlar harita veya grafik gösterimlerle görsel hale getirilir. Haritalar coğrafik bilgiler ile kullanıcı arasındaki en iyi iletişimi sağlayan araçlardır. Kartoğrafların uzun yıllardır harita üretmesine karşın, CBS kartoğrafya biliminin hızlı gelişmesine de katkıda bulunan yeni ve daha etkili araçları sunmaktadır. Haritalar, yazılı raporlarla, üç boyutlu gösterimlerle, fotoğraf görüntüleri ve çok-ortamlı (multimedia) ve diğer çıktı çeşitleriyle birleştirebilmektedir.

Asagida dünyada yaygin olarak kullanilan CBS yazilimlari hakkinda genel bilgi verilmis bulunmaktadir

1. Arc/Info (ESRI)

Arc/Info harita otomasyonu, veri dönüsümü, veri tabani yönetimi, harita çakistirma, konumsal analiz, etkilesimli görüntüleme ve sorgulama, grafik, tanisal veri girisi ve düzeltme, adres haritalama ve kodlama, ag analizi, harita üzerine niteliklerin yazilmasi ve topografik analiz islemlerinde etkin çözümler sunmaktadir. Yazilim, AML (Arc Macro Language) adi verilen bir makro programlama diline sahip olup, WindowsNT, UNIX, LINUX v.b. de çalisan, donanimdan bagimsiz bir programdir.

2. ArcView GIS (ESRI)

ArcView yazilimi, vektör ve raster kökenli cografi veri tabanlarindan geometrik ve geometrik olmayan verinin sorgulanmasina olanak veren, bir masaüstü haritalama ve cografi bilgi sistemleri yazilimidir. Is istasyonlari, PC ve Macintosh’larda çalisabilen ArcView yazilimi, cografi veri tabanlarina tüm kullanicilar tarafindan erisim imkani saglamakta, degisik formatlardaki (dxf, dgn, dbf, txt, tif, bmp,.. vb.) verilerin kolayca seçilmesi ve görüntülenmesine olanak tanimaktadir. Bu yazilim ESRI’nin CBS ürünlerinin ürettigi konumsal veriyi direkt olarak kullanarak sorgulama ve görüntüleme islerini yapabilir.

3. SDE (ESRI)

SDE (Spatial Database Engine), konumsal verinin (vektör, görüntü ve CAD) ticari bir veri tabani yönetim sistemi içinde depolanmasi ve yönetimi için tasarlanmis bir yazilimdir. Ticari kullanici/sunucu mimarisini kullanan RDBMS’lerde (Oracle, MS SQL Server, Sybase, IBM DB2 ve Informix) kullanilabilir. Küçük gruplardan büyük ölçekli gruplara degisen ortamlarda, konumsal veriyi baska bir konumsal olmayan veriyle bütünlestirme olanagi tanir. Sorgulama, konumsal ve topolojik tabanli veri çikarma olanagi saglayan konumsal sorgu fonksiyonlari kütüphanesi içerir. Çok kullanicili bir ortamda çok miktardaki konumsal verinin depolanmasi ve yönetimi için dizayn edilecek sistemlerde, açik veri erisimi gereksinimi olan herhangi bir çalisma ve proje uygulamasinda SDE’den yararlanilabilir. SDE, TCP/IP protokolü ve XDR kullanarak, Unix, Windows sistemlerini içeren aglarda, hizli bilgi girisine ve bilgilerin geri çagrilmasina olanak verir. Arc/Info gelistiricilere C, C++ ile arayüz programciligi için Visual Basic gibi süratli uygulama gelistirici (RAD) araçlari arasinda seçim yapma ya izin verecek sekilde kurulabilir. SDE, tüm haritalama uygulamalarinda kullanilmakta olan diger bilgi teknolojisi ürünleri ile bütünlesmeye uygun çözümler sunmaktadir.

4. MapObjects (ESRI)

MapObjects, masaüstü haritacilik ve CBS’de, çözüm üretmek için özellesmis araçlari saglar. Varolan uygulamalari gelistirmek için haritacilik araçlari eklemek, veri görüntülemesi için uygulamalar insa etmek, özel isleri ve ihtiyaçlarin yerine getirilmesi için CBS programlari üretmek, CBS çözümleri ile üretilmis veriye kolaylikla erisim saglayan basit sorgu tabanli uygulamalar gelistirmk MapObjects ile karsilanabilecek gereksinimlerdir.

5. ArcIMS (ESRI)

ArcIMS, CBS ve harita ile ilgili servislere Internet yoluyla veri gönderim olanagi saglar.

ArcIMS, sistem kullanicisi için
- veri kaynaklarinin görüntülenmesine,
- sorgulanmasina,
- analiz edilmesine olanak verir.

Arc IMS yazilimi ile kullanici Internet ortaminda CBS verisine erisebilir ve etkilesimli olarak kullanabilir. Internet ortami, harita gelistirme veya bu ortamda mevcut haritalari dinamik olarak dogrudan veri tabanina eristirerek kullanabilme özelligine sahiptir. Günümüzde hemen tüm büyük projelerde kullanilan ArcIMS, daha önce yine ESRI tarafindan üretilmis olan Internet Map Server (IMS) ürününün yeni bir versiyonudur.

6. Microstation GeoGraphics

Diger yazilimlarda oldugu gibi temel konumsal analiz fonksiyonlarini yerine getirir.Microstation GeoGraphics, Bentley sistemlerinin ana CBS modülüdür. Microstation Java ve CAD birlestirerek gelistirmistir. Bu kategorideki mühendislik ürünleri Enterprise Engineering Modeling (EEM) olarak adlandirilmaktadir.

7. GeoEngineering

Microstation, harita projelerinde grafik verileri üreten, yöneten, degisiklik yapan genis tabanli bir CAD yazilimidir. Bunun yaninda CBS, konumsal planlama, problem çözme ve karar verme gibi tasarim tabanli analizleri ortaya çikarmayi saglar. Microstation GeoGraphics’te CAD/CBS eleman yapisi tanimlanmistir.

8. INTERGRAPH MGE: Modular GIS Environment

Modüler bir CBS ortami olan MGE? ; Basic Nucleus (veri sorgulama ve inceleme), Base Mapper (veri kolleksiyou), Basic Administrator (veri tabani kurma ve bakimi) olmak üzere çesitli yazilim parçalarindan olusmaktadir. NT ve UNIX isletim sistemlerinde çalisabilmektedir. MGE, grafik verinin üretimi ve düzenlenmesi için MicrostationCAD ürününü kullanir. MGE, konumsal olmayan, öznitelik verilerinin kullanimi için Intergraph’in Iliskisel Veritabani Sistemi (RIS-Relational Interface System) ile alti veritabani yazilimina (Informix, Oracle, Ingres, DB, SYBASE, MS SQL Server) ve ODBC (Open Database Standart) uyumlu dillere dogrudan erisim olanagi sunar.

9. GeoMedia

GeoMedia ürün grubu GeoMedia tabanli uygulamalarin gelistiricilerine ve GeoMedia ürün ve nesnelerini, gelisim, danisma, sistem bütünlemesi ya da veri temini için kullananlara yönelik gelistirilmistir. Bazi GeoMedia ürünleri olarak GeoMedia Proffessional ve GeoMedia Web Map verilebilir.

10. AutoCAD MAP?

AutoCAD Map, AutoCAD‘in haritacilik ve CBS uygulamalari için gelistirilmis bir ürünüdür. Belediye gibi hizmet üreten kuruluslarda, dogal kaynaklar veya çevreyle ilgili kuruluslarin harita grubunda, telekominikasyon sirketleri, gaz dagitim organizasyonlari, bakanlikta veya kamu kuruluslarinda, haritayla ilgili çalisan her türlü kurumda cografi bilgi amaçli harita üretimi, istenen geometrik dogruluk ve kalitede çikti alinmasinda AutoCAD Map kullanilabilir.

11. MapInfo Ürünleri

Yazilim genis uygulama çesitliligine sahiptir ve DOS, Windows, Macintosh altinda çesitli Unix, Linux gibi platformlarda kosabilir. MapInfo, cografi, ekonomik, politik, kültürel ve endüstriyel uygulamalar içeren kaynaklara yardim hizmeti sunmaktadir. MapInfo, farkli uygulamalar için birçok CBS ürününe sahip olup, bunlardan bazilari asagidaki sekildedir.

12. MapInfo Professional

MapInfo Professional; haritacilik ve mekansal analiz islevleri için, etkili ticari uygulamalarda ve karar vermede daha iyi sunumlar, analiz ve strateji saglar.

13. MapInfo MapBasic

MapInfo ortami için tasarlanmis olan uygulama gelistirme ortamidir.

14. MapX

VB, Delphi gibi RAD ortamlarinda, temel CBS uygulamalarini gerçeklestirmeyi mümkün kilmistir. MapX kullanilarak gelistirilmis görsel uygulamalar, MapInfo ve MapBasic olmadan her makinede çalisabilmektedir. Bu sayede kullanici sayisi 20’yi asacak uygulamalar için çok etkin ve hesapli bir ortam hazirlamak mümkündür.

15. SpatialWare

Kurumsal CBS kullanicilari için merkezi bir CBS veritabani hizmeti sunan yazilim ortamidir.

16. Maptitude

Maptitude Windows ortaminda çalisan CBS yazilimidir. Ticaret, kamu ve egitim sektörlerinde haritacilik çözümü sunar.

17. Landmarks Graphics

Landmarks Graphics, konumsal kesif ve üretim endüstrisine; yazilim uygulamalari, veri yönetimi teknolojileri, danisma servisleri, egitim ve destek içeren konularda bilgi teknoloji çözümleri saglar.

18. ARGUS

ARGUS, bir organizasyondaki teknik disiplinler ve yönetim düzeyleri için veri girisi araçlari saglayan jenerik bir kullanici arayüzüdür. Nesne tabanli ve bagimsiz mantiksal veri modellidir. Yönetici Bilgi Sistemi ve Cografi Bilgi Sisteminin özellikleri ARGUS’a gerçek-zaman modunda birlesik veriyi sorgulama ve sorgu sonuçlarini gösterme olanagi tanir. WindowsGUI kullaniciya masaüstü bilgisayarlardaki kelime islemci, hesap tablosu gibi yayin uygulamalari ARGUS ile bütünlestirme olanagi saglar. ARGUS Script Language, temel bir programlama dili saglamak için harita arayüzüyle bütünlestirilmistir.

19. Geo-dataWorks

Geo-dataWorks grafiksel proje yönetimi saglar.. Geo-dataWorks ile, etkilesimli bir harita tabanindan grafik sorgulama ve seçim yapilabilir.. Kullanici dünya haritasini kullanarak seçilen bölgeye iliskin profil bilgilerini rapora dönüstürebilir.

20. Caris

CARIS, ürünleri dört temel konuda uzmanlastirmistir. Bunlar; CARISMarine Information Systems, CARIS LIS/GIS, CARIS Spatial Components, CARIS Projects’tir.

21. CARIS LIS/GIS

CARIS GIS, verinin üretimi, yönlendirilmesi, analizi ve sunulmasi için bütünlesik bir CBS çözmü sunar. Windows ve Unix isletim sistemleri üzerinde çalisabilir unix istasyonlari ile erisebilir konumda olan masaüstü bilgisayarlarda CARIS kullanilabilir.

22. SMALLWORLD

Smallworld ticari anlamda konumsal veri ihtiyaci olan ve bu verileri amaçlari dogrultusunda analiz etmek isteyen firmalara genelde CBS tabanli özel uygulamalar gelistirmektedir. WINDOWS NT, UNIX, LINUX v.b. sistemlerde çalisabilir. Uluslararasi kabul edilen formatlardan giris ve çikis islemlerini gerçeklestirebilir. Ayrica Arc Info gibi programlarla birlikte çözüm üretmeye yönelik çalismalarin yapilmasini saglar.

23. IDRISI

IDRISI kullanimi kolay insa edilmistir ve profesyonel düzeyde CBS saglamamaktadir. Göiüntü isleme ve konumsal analiz, DOS ve Windows tabanli kisisel bilgisayarlar üzerinde kullanilabilir.. Bir grafik kullanici arabirimi, esnek kartografik yazi olanaklari ve analitik araç setleri ile bir veritabani yönetim sistemi bütünlestirilmistir. Degisiklik için özel programlar ve time-seri analizleri, konumsal karar- destek, belirsizlik ve birlesme analizleri içerir.

24. GRASS

GRASS genel kamusal kullanim (GNU) lisansi ile ücretsiz olarak kullanima açik bir veri yönetimi, görüntü isleme, grafik üretim, konumsal modelleme ve veri görsellestirme Cografi Bilgi Sistemi olarak adlandirilmaktadir. Dünyanin çesitli yerlerinde uluslar arasi bir ekip tarafindan GRASS için destek, arastirma ve gelistirme çalismalari yürütülmektedir. Standart bir komut satiri girisi ve/veya Tcl/Tk grafik kullanici arabirimi ile kullanilabilmektedir. Degisik isletim sitemi ve islemci mimarilerinde kullanilabilen GRASS açik kodlu bir sistem olarak 800’den fazla CBS fonksiyonuna sahip olmasinin yaninda kisa progr*****lar yardimiyla kolaylikla yeni uygulamalarin yaratilmasina da açiktir. 2 ve 3 boyutlu raster veri formatinin yaninda nokta ve topolojik vektör veri tipleri ve özellestirilebilir bir çok projeksiyon ve elipsoid desteklenmektedir. Bilinen hemen hemen tüm bilimsel ve ticari raster ve vektör formatlari program tarafindan okunabilmekte ve diger programlar tarafindan kullanmak üzere kaydedilebilmektedir. GRASS her türlü mekansal analizi yapabilme, harita üretme, sayisal arazi modelleri üzerinde ölçme ve analizler yapabilme, veri görsellestirme ve depolama özellikle rinin yaninda iliskisel veri tabani yönetim programlarina bagli olarak çalisabilmektedir.

Sehir ve bölge planlama basta olmak üzere mühendislik, hidroloji, jeoloji, fizik, istatistik, uzaktan algilama alanlarinda gelistirilen ve kullanilan GRASS, kullaniciya hizla ve kolayca veriyi analiz etme, depolama güncelleme, modelleme ve görüntüleme olanaklarini saglamaktadir. Dünyadaki tüm kullanici ve gelistiricilere GNU lisansi ile açik kodlu sunulan GRASS her kullanicinin kendi özellestirmelerine ve mevcut modüllere kolayca ekleme yapabilmesine olanak saglayan gerekli tüm kütüphane ve kullanim kilavuzlari ile birlikte kullanima sunulmaktadir.

25. NETCAD

Modüler yapiya sahip NETCAD, Harita, Planlama, Peyzaj, Insaat, Mimarlik Firmalari,Belediye ve Kamu Kurumlari, Tasarim/Çizim gereksinimi olan tüm mühendisler tarafindan kullanilabilecek özelliklere sahip CAD fonksiyonla rina dayali, ana modül ve özel ihtiyaçlar için çesitli diger modüllere sahiptir.

26. EGHAS

Arazi çalismalarini ilgilendiren tüm disiplinlere yönelik olarak gelistirilen EGHAS, çesitli modüllerden olusmakta ve Windows 95/98/NT/2000 platformlari altinda çalisabilmektedir. EGHAS ayni anda birçok göiüntü ile çalisabilir ve bir ekranda yapilan islem diger ekranlardan takip edilebilir. EGHAS komutlari ile Basic dilinin birlesimi kullanilarak etkin yeni foiiksiyon ve komutlar olusturulabilir. EGHAS, diger programlar ile veri iletisimi için DXG ve DGN formatlarini okuyup yazabilmektedir. Windows ortaminda sürücüsü bulunan tüm yazici, çizici ve sayisallastiricilari destekler.

Türk, şair. İstiklal Marşı’nı yazmış, günlük konuşma dilinin şiirle kaynaşmasını sağlayarak halkçı bir nazmın doğuşuna ön ayak olmuştur.İstanbul’da doğdu, 27 Aralık 1936′da aynı kentte öldü. Bir medrese hocası olan babası doğumuna ebced hesabıyla tarih düşerek ona “Rağıyf” adını vermiş, ancak bu yapma kelime anlaşılmadığı için çevresi onu “Âkif” diye çağırmıştır. Babası Arnavutluk’un Şuşise köyündendir, annesi ise aslen Buharalı’dır. Mehmed Âkif ilköğrenimine Fatih’te Emir Buharî mahalle mektebinde başladı. Maarif Nezareti’ne bağlı iptidaîyi ve Fatih Merkez Rüştiyesi’ni bitirdi. Bunun yanı sıra Arapça ve İslami bilgiler alanında babası tarafından yetiştirildi. Rüştiye’de “hürriyetçi” öğretmenlerinden etkilendi. Fatih camii’nde İran edebiyatının klasik yapıtlarını okutan Esad Dede’nin derslerini izledi. Türkçe, Arapça, Farsça, ve Fransızca bilgisiyle dikkati çekti. Mekteb-i Mülkiye’nin idadi (lise) bölümünde okurken şiirle uğraştı. Edebiyat hocası İsmail Safa’nın izinden giderek yazdığı mesnevileri şair Hersekli Arif Hikmet Bey övgüyle karşıladı. Babasının ölümü ve evlerinin yanması üzerine mezunlarına memuriyet verilen bir yüksek okul seçmek zorunda kaldı. 1889′da girdiği Mülkiye Baytar Mektebi’ni 1893′te birincilikle bitirdi.

Ziraat Nezareti (Tarım Bakanlığı) emrinde geçen yirmi yıllık memuriyeti sırasında veteriner olarak dolaştığı Rumeli, Anadolu ve Arabistan’da köylülerle yakın ilişkiler kurma olanağı buldu. İlk şiirlerini Resimli Gazete’de yayımladı. 1906′da Halkalı Ziraat Mektebi ve 1907′de Çiftçilik Makinist Mektebi’nde hocalık etti. 1908′de Dârülfünûn Edebiyat-ı Umûmiye müderrisliğine tayin edildi. İlk şiirlerinin yayımlanmasını izleyen on yıl boyunca hiçbir şey yayımlamadı. 1908′de II. Meşrutiyet’in ilanıyla birlikte Eşref Edip’in çıkardığı Sırat-ı Müstakim ve sonra Sebilürreşad dergilerinde sürekli yazılar yazmaya, şiirler ve çağdaş Mısırlı İslam yazarlarından çeviriler yayımlamaya başladı.

1913′te Mısır’a iki aylık bir gezi yaptı. Dönüşte Medine’ye uğradı. Bu gezilerde İslam ülkelerinin maddi donatım ve düşünce düzeyi bakımından Batı karşısındaki zayıflıkları konusundaki görüşleri pekişti. Aynı yılın sonlarında Umur-u Baytariye müdür muavini iken memuriyetten istifa etti. Bununla birlikte Halkalı Ziraat Mektebi’nde kitabet ve Darülfununda edebiyat dersleri vermeye devam etti. İttihat ve Terakki Cemiyeti’ne girdiyse de cemiyetin bütün emirlerine değil, sadece olumlu bulduğu emirlerine uyacağına dair and içti.

I. Dünya Savaşı sırasında İttihat ve Terakki Cemiyeti’nin gizli örgütü olan Teşkilât-ı Mahsusa tarafından Berlin’e gönderildi. Burada Almanlar’ın eline esir düşmüş Müslümanlar için kurulan kampta incelemeler yaptı. Çanakkale Savaşı’nın akışını Berlin’e ulaşan haberlerden izledi. Batı uygarlığının gelişme düzeyi onu derinden etkiledi. Yine Teşkilât-ı Mahsusa’nın bir görevlisi olarak çöl yoluyla Necid’e ve savaşın son yılında profesör İsmail Hakkı İzmirli’yle birlikte Lübnan’a gitti. Dönüşünde yeni kurulan Dâr-ül -Hikmetül İslâmiye adlı kuruluşun başkâtipliğine getirildi. Savaş sonrasında Anadolu’da başlayan ulusal direniş hareketini desteklemek üzere Balıkesir’de etkili bir konuşma yaptı. Bunun üzerine 1920′de Dâr-ül Hikmet’deki görevinden alındı.

İstanbul Hükümeti Anadolu’daki direnişçileri yasa dışı ilan edince Sebillürreşad dergisi Kastamonu’da yayımlanmaya başladı ve Mehmed Âkif bu vilayette halkın kurtuluş hareketine katkısını hızlandıran çalışmalarını sürdürdü. Nasrullah Camii’nde verdiği hutbelerden biri Diyarbakır’da çoğaltılarak bütün ülkeye dağıtıldı. Burdur mebusu sıfatıyla TBMM’ye seçildi. Meclis’in bir İstiklâl Marşı güftesi için açtığı yarışmaya katılan 724 şiirin hiçbiri beklenilen başarıya ulaşamayınca maarif vekilinin isteği üzerine 17 Şubat 1921′de yazdığı İstiklal Marşı, 12 Mart’ta birinci TBMM tarafından kabul edildi. Sakarya zaferinden sonra kışları Mısır’da geçiren Mehmed Âkif, laik bir Türkiye Cumhuriyeti’nin kurulması üzerine Mısır’da sürekli olarak yaşamaya karar verdi. 1926′dan başlayarak Camiü’l-Mısriyye’de Türk dili ve edebiyatı müderrisliği yaptı. Bu gönüllü sürgün yaşamı sırasında siroz hastalığına yakalandı ve hava değişimi için 1935′te Lübnan’a, 1936′da Antakya’ya birer gezi yaptı. Yurdunda ölmek isteği ile Türkiye’ye döndü ve İstanbul’da öldü.

Mehmed Âkif’in 1911′de 38 yaşında iken yayımladığı ilk kitabı Safahat bağımsız bir edebi kişiliğin ürünüdür. Bununla birlikte kitabın Tevfik Fikret’ten izler taşıdığı görülür. Fransız romantiklerinden Lamartine’i Fuzuli kadar, Alexandre Dumas fils’i Sâdi kadar sevdiğini belirten şair, bütün bu sanatçıların uğraşı alanlarına giren “manzum hikâye” biçimini kendisi için en geçerli yazı olarak seçmiştir. Ancak, sahip olduğu köklü edebiyat kaygusu onun yalınkat bir manzumeci değil, bilinçle işlenmiş ve gelişmeye açık bir şiir türünün öncüsü olmasını sağlamıştır. Mehmed Âkif’in düşünsel gelişiminde en belirleyici öğe onun çağdaş bir İslamcı oluşudur.

Çağdaş İslamcılık, Batı burjuva uygarlığının temel değerlerinin İslam kaynaklarına uyarlı olarak yeniden gözden geçirilmesini, Batı’nın toplumsal ve düşünsel oluşumuyla özde bağdaşık, ama yerel özelliklerini koruyan güçlü bir toplum yapısına varmayı öngörür. Bu görüşe koşut olarak Mehmed Âkif’in şiir anlayışı Batılı, hatta o dönemde Batı’da bile örneklerine az rastlanacak ölçüde gerçekçidir. Kafiyenin geleneksel Osmanlı şiirinde bir bela olduğunu savunan, resim yapmanın yasak sayılmasının, somut konumların betimlenmesini aksattığı ve bu yüzden şiirin olumsuz etkiler altında kaldığı görüşünü ileri süren Mehmed Âkif, Fuzuli’nin Leylâ vü Mecnûn adlı yapıtının plansız olduğu için yeterince başarılı olamadığını dile getirecek ölçüde çağdaş yaklaşımlara eğilimlidir. Konuşma diline yaslandığı için kolayca yazılıvermiş izlenimi veren şiirleri biçime ilişkin titiz bir tutumun örnekleridir. Hem aruzdan doğan bağların üstesinden gelmiş, hem de şiirin bütününü kapsayan bir iç musiki düzenini gözetmiştir. Dilde arılaşmadan yana olan tutumunu her şiirinde biraz daha yalın bir söyleyişi benimseyerek somutlukla ortaya koymuştur.

Mehmed Âkif geleneksel edebiyatın olduğu kadar, Batı kültürünün değerleriyle etkileşimi kabul eder, ancak Doğu’ya ya da Batı’ya öykülenmeye şiddetle karşı çıkar. Çünkü her edebiyatın doğduğu toprağa bağlı olmakla canlılık kazanabileceği ve belli bir işlevi yerine getirmedikçe değer taşımayacağı görüşündedir. Gerçekle uyum içinde olmayı herşeyin üstünde tutar. Altı yüzyıllık seçkinler edebiyatının halktan uzak düştüğü için bayağılaştığına inanır. İçinde yaşanılan toplumun özellikleri göz önüne alınmadan Batılı yeniliklere öykünmenin doğrudan doğruya edebiyata zarar vereceği, “edebsizliğin başladığı yerde edebiyatın biteceği” anlayışına bağlı kalarak “sanat sanat içindir” görüşüne karşı çıkmış, “libas hizmetini, gıda vazifesini” gören bir şiiri kurma çabasına girişmiştir. Bu yüzden toplumsal ve ideolojik konuları şiir ile ve şiir içinde tartışma ve sergileme yolunu seçmiştir. Bütün çıplaklığıyla gerçeği göstermekteki amacı okuyucusunu insanların sorunlarına yöneltmektir. Bu kaygıların sonucu olarak yoksul insanların gerçek çehreleriyle yer aldığı şiirler Türk edebiyatında ilk kez Mehmed Âkif tarafından yazılmıştır.

Mehmed Âkif şiirinin yaşadığı dönemde ve sonrasında önemini sağlayan gerçekçi tutumudur. Bu şiirde düş gücünün parıltısı yerini gözle görülür, elle tutulur bir yapıya bırakmıştır. Şairin nazım diline bu dilin özgül niteliğini bozmaksızın elverişli olduğu gelişmeyi kazandırması, aruz veznini yumuşatmayı, başarmasıyla mümkün olmuştur. Bu aynı zamanda Türkçe’nin şiir söylemedeki olanaklarının ne ölçüde geniş olduğunu göstermesi demektir. Söz konusu dönemde her şairin dili kişisel bir dil kurma adına dar bir vadiye sıkışmak zorunda kalmıştı. Mehmed Âkif dilin toplumsal kimliğini öne çıkarmış, üslupta öz günlük ve kişiselliğe ulaşmıştır. Yenilikçi bir şair olarak, yaşadığı dönemde görülen ölçüsüz yenilik eğiliminin bozucu etkilerine, ölçüsü işleviyle bağlantılı bir şiir kurmak suretiyle sınır çekmeye çalışmıştır.

YAPITLAR (başlıca): Safahat, 1911; Süleymaniye Kürsüsünde, 1911; Hakkın Sesleri, 1912; Fatih Kürsüsünde, 1913; Hatıralar, 1917; Âsım, 1919; Gölgeler, 1933.

Çanakkale Şehitleri İçin

Ey bu topraklar için toprağa düşmüş asker!
Gökten ecdâd inerek öpse o pâk alnı değer.
Ne büyüksün ki kanın kurtarıyor tevhîdi…
Bedr’in aslanları ancak bu kadar şanlı idi.
Sana dar gelmeyecek makberi kimler kazsın?
“Gömelim gel seni tarihe,” desem, sığmazsın.
Herc ü merc ettiğin edvâra da yetmez o kitab…
Seni ancak ebediyyetler eder istiab.
“Bu taşındır,” diyerek Kâbe’yi diksem başına;
Ruhumun vahyini duysam da geçirsem taşına;
Sonra gök kubbeyi alsam da ridâ nâmiyle,
Kanayan lâhdine çeksem bütün ecrâmiyle;
Ebr-i nisanı açık türbene çatsam da tavan,
Yedi kandilli Süreyya’yı uzatsam oradan;
Sen bu âvizenin altında, bürünmüş kanına,
Uzanırken, gece mehtâbı getirsem yanına,
Türbedârın gibi tâ fecre kadar bekletsem,
Gündüzün fecr ile âvizeni lebrîz etsem;
Tüllenen mağribi akşamları sarsam yarana,
Yine bir şey yapabildim diyemem hâtırana…

(Mehmed Âkif Ersoy)

Akarsu Aşındırması: Vadi	İZLE	Kıtaların Oluşumu	İZLE
Akarsu Aşındırma	İZLE	Kıvrım Dağları	İZLE
Alçak ve Yüksek Basınç	İZLE	Kıtaların Oluşumu 1	İZLE
Antiklinal-Senklinal	İZLE	Konveksiyonel Hareket	İZLE
Artezyen	İZLE	Krater Gölü	İZLE
Aşındırma Biriktirme	İZLE	Lagün	İZLE
Ayın Evreleri	İZLE	Litosfer	İZLE
Ayın Evreleri	İZLE	Menderes	İZLE
Buzul Şekillendirmesi	İZLE	Orojenez	İZLE
Buzul	İZLE	Sismograf	İZLE
Çökelme	İZLE	Cephe Oluşumu	İZLE
Meltemler:Dağ Vadi	İZLE	Su Döngüsü	İZLE
Dalga	İZLE	Su Döngüsü	İZLE
Meltem:Deniz Kara	İZLE	Su Döngüsü	İZLE
Deniz Yükselmesi	İZLE	Su Bölümü	İZLE
Deprem Dalgaları	İZLE	Sürekli Rüzgarlar	İZLE
Depremler	İZLE	Geçirgenlik	İZLE
Dünya Nerde	İZLE	Termal Kaynak	İZLE
Tektonizma	İZLE	Transform	İZLE
Dünya Hareketleri	İZLE	Tsunami	İZLE
Eksen eğikliği	İZLE	Panama Kanalı1	İZLE
Fay	İZLE	Panama Kanalı 2	İZLE
Fön Rüzgarı	İZLE	Volkan	İZLE
Güneş Tutulması	İZLE	Yapı	İZLE
Günlük Hareket	İZLE	Karstik Şekiller	İZLE
Hava Hareketleri	İZLE	Yıllık Hareket	İZLE
Havza	İZLE	Biyosfer Atmosfer	İZLE
Heyelan	İZLE	Atmosferin Katları	İZLE
Himalayalar’ın Oluşu	İZLE	Çevre Kirliliği	İZLE
İklim Tipleri	İZLE	Avrupa Ülke Bul	İZLE
Kanyon Vadi	İZLE	Kıvrım Dağları	İZLE
Deprem	İZLE	Şehir bul	İZLE

Harita, Plan, Kroki

Dünya üzerindeki bir yerin kuşbakışı görünümü, kroki, plan ya da harita olarak düzleme aktarılır.

Harita : Dünya’nın bütününün ya da bir bölümünün kuşbakışı görünümünün belli bir oranda küçültülerek düzleme aktarılmış şekline harita denir.

Bir çizimin harita özelliği taşıyabilmesi için;

- Kuşbakışı görünüme göre çizilmesi,

- Arazi üzerindeki uzunlukların belli bir oranda küçültülmesi gerekir.

UYARI : Kuşbakışı görünüm temel alınarak yapılan çizimlerin harita özelliği taşıyabilmesi için küçültme oranının (ölçek) bulunması gerekir.

Plan : Bir yerin kuşbakışı görünümünün belli bir oranda küçültülerek düzleme aktarılmasıdır. Plan bir tür büyük ölçekli haritadır.

Kroki : Bir yerin kuşbakışı görünümünün ölçeksiz olarak düzleme aktarılmasıdır.

Haritalarda Bozulmalar

Dünya’nın küreselliği harita çizimini güçleştirmektedir. Dünya’nın tümü ya da bir bölümü düzleme aktarırken şekillerde, alanlarda, uzunluk ve açılarda bozulmalar olur. Bu nedenle küresel yüzeyi düzleme aktarmak için çeşitli çizim yöntemleri geliştirilmiştir.

Özellikle yeryüzü şekillerini gösteren haritalar tam olarak gerçeği yansıtmazlar. Engebesi fazla, geniş alanların gösterildiği haritalarda hata payı artar. Az engebeli, küçük alanların gösteriminde hata payı azalır.

UYARI : Dünya’nın küreselliği harita çizimini zorlaştırır.

- Engebeli ve geniş alanların gösterildiği haritalarda bozulmalar fazladır.

- Engebesiz ve küçük alanların gösterildiği haritalarda bozulmalar azdır.

Projeksiyon

Dünya’nın küreselliği nedeniyle, haritalarda ortaya çıkan hataları en aza indirmek için çeşitli yöntemler kullanılır. Bunun için yerkürenin paralel ve meridyen ağının belirli kurallara göre düz bir kağıda geçirilmesi gerekir. Bu sisteme projeksiyon denir.

Projeksiyon Sistemleri

- Alan Koruyan Projeksiyon

Alan koruyan projeksiyon ile çizilen haritalarda, şekil, açı ve uzunluk oranları bozulur. Ancak, paralel daireleri ile meridyenler arasındaki alanlar bozulmadan, orantılı olarak düzleme geçirilir. Böylece gerçek alan korunmuş olur.

- Açı Koruyan Projeksiyon

Açı koruyan projeksiyon ile çizilen haritalarda, meridyenler ile paraleller arasındaki 90°’lik açık iler kara ve denizlerin şekilleri korunur. Ancak, bunların alanları bozulur. Bu tip haritalarda kutup bölgelerine doğru gidildikçe, kara ve denizlerin alanı büyür.

- Uzunluk Koruyan Projeksiyon

Uzunluk koruyan projeksiyon ile çizilen haritalarda, merkezden çevreye doğru tüm yönlerdeki uzunlukların oranı korunur. Açı ve alan korunmaz.

Harita Çizimi

Bir bölgenin haritası çizilirken öncelikle;

- Bölgenin enlem ve boylamının,

- Haritanın kullanım amacının,

- Haritanın küçültme oranının belirlenmesi gerekir.

Harita yapımında kullanılacak çizim yöntemi, küçültme oranı ve harita işaretleri ise haritanın kullanım amacına göre belirlenir.

Harita Elemanları

Tüm haritalarda bulunması gereken 5 temel eleman vardır. Bunlar, enlem-boylam, ölçek, harita anahtarı (lejant), başlık ve çerçevedir.

Enlem-boylam : Haritası yapılacak alanın öncelikle enlem ve boylamları belirlenir. Çünkü haritanın ölçeği, bu alanın genişliğine ve kullanım amacına göre belirlenir.

Ölçek : Haritanın kullanım amacına göre belirlenmelidir.

Harita Anahtarı (Lejant) : Haritada kullanılan özel işaretlerin ne anlama geldiğini gösteren bölümdür. Her haritanın kullanım amacına göre farklı işaretler kullanılır.

Başlık : Haritanın kullanım amacını belirtmeli, haritayı tanıtmaya yeterli, açık ve kısa olmalıdır.

Çerçeve : Tüm haritalarda, haritası yapılacak alanı sınırlayan bir iç çerçeve ve diğer harita elemanlarını sınırlayan dış çerçeve çizilmelidir.